Tuần trước, tôi nhận cuộc gọi từ phía ngân hàng về món nợ sắp đáo hạn, và chỉ trong 10 phút tôi cần điểm qua những gì ở showroom có thể bán gấp. Tôi đảo mắt nhìn khắp kho trưng bày của mình, thấy chiếc ghế bành của Dries Van Noten trị giá 9.000 đô và chợt hiểu mình đang ngồi ngay trên chiếc ghế đó để nghĩ về chuyện nợ nần. Cảm giác đó làm tôi nhìn từng món nội thất xa xỉ bằng một con mắt hoàn toàn khác. Suốt 12 năm qua tôi hơn một thập kỷ nhận thiết kế cho những căn penthouse, biệt thự tầm 2-5 triệu USD, thế mà bây giờ chính tôi đang phải lo chuyện bán gấp những món nội thất tôi từng tự hào giới thiệu với khách. Khi tìm hiểu thi công nội thất nhà phố, câu chuyện của tôi chắc sẽ khác đi so với những bài viết thường thấy về nghề này. Bài này tôi không viết để chào mời dịch vụ mà để nói thật những chuyện đã xảy ra sau những cánh cửa phòng khách sang trọng.

Tấm séc cuối cùng tôi ký cho một chiếc bàn trà không ai chạm tới

Hồi đầu năm, tôi nhận một gói thầu thiết kế và thi công nội thất cho một căn biệt thự ở khu vực Thảo Điền, tổng chi phí cho nội thất khoảng 5 tỷ đồng. Trong bảng báo giá có một cái bàn trà nhập khẩu từ Ý giá 400 triệu. Hôm bàn giao, gia chủ rất hài lòng, chụp hình check-in bên cạnh nó đăng lên mạng, thế nhưng suốt 2 năm tiếp theo tôi không hề thấy họ ngồi uống trà ở đó. Cái bàn đó chỉ như một vật trang trí đắt đỏ mà mọi người trong nhà đều tránh xa vì sợ trầy. Điều buồn cười là, khi tôi đang cần vốn để thu hồi công nợ, tôi phải gọi lại để nói chuyện lại với chính khách hàng cũ về chuyện mua lại chiếc bàn đó với giá chiết khấu sâu hơn nhiều. Chi phí vận chuyển và bảo hiểm cho một món như vậy từ Ý chở về Việt Nam thường chiếm tới 15-20% giá trị món hàng, chưa kể thuế nhập về và công lắp đặt. Nói thẳng ra, khi món nội thất đã qua sử dụng, khả năng bán lại của nó giảm chỉ còn 30-40% so với mức giá công bố lúc đầu, dù nó có đẹp đến đâu.

Món đồ 250 triệu giữ giá trị tốt hơn cổ phiếu tôi đang giữ

Trước đây tôi vẫn nghĩ, kể chuyện thanh khoản của đồ nội thất là điều cấm kỵ trong nghề thiết kế. Nhưng giờ đây, đứng từ vị trí người cầm đồ, tôi nhìn mọi thứ khác hẳn. Khoảng ba tuần trước, tôi đem bán một bộ ghế sofa kiểu Pháp thập niên 50 mà tôi mua lại từ khách hàng phá sản với giá chỉ bằng 40% giá mua ban đầu. Chiếc sofa đó lên tới 250 triệu khi tôi niêm yết, và chỉ vỏn vẹn 10 ngày đã có người trả tiền. Trong khi đó, danh mục cổ phiếu cá nhân tôi đang nắm giữ bốc hơi 18% chỉ sau một phiên điều chỉnh của thị trường. Tôi đột nhiên hiểu ra một điều trớ trêu: những món đồ để bàn hay ghế thư giãn bao giờ cũng dễ bán hơn nhiều một cái tủ rượu cỡ lớn, bởi vì người mua lại cần chúng để phục vụ nhu cầu sử dụng hằng ngày. Còn một cái tủ rượu đồ sộ thì chỉ dành cho những căn nhà có phòng rượu riêng, còn thị trường đồ cũ gần như bỏ quên nó. Phải thừa nhận rằng cách nhìn này khác một trời một vực với những lời khuyên tôi từng dành cho khách hàng trước đây. Tôi từng nói với họ hãy mua món mình thích và đừng nghĩ đến chuyện bán lại, giờ tôi thấy câu đó thật ích kỷ. Vì đơn giản, đời người có bao nhiêu ai ngờ, và lúc bạn lâm vào cảnh phải cần tiền gấp, món nội thất đẹp nhất cũng chỉ là một khoản nợ đọng nếu không ai mua.

Khi bữa tối với các nhà cung cấp trở thành bài học về giá trị thật

Tuần rồi, tôi có bữa tối với một đối tác lâu năm chuyên nhập đồ từ Ý. Trong lúc trò chuyện, anh ấy chia sẻ rằng họ đang giảm 60% các món trang trí thuần túy trong các đơn hàng mới, vì tầng lớp siêu giàu ở Việt Nam đang quay sang những tác phẩm nghệ thuật có khả năng sinh lời. Nghe xong, tôi im lặng một lúc vì bản thân tôi cũng từng nằm trong số những người thuyết phục khách mua bình gốm trăm triệu để tăng cường năng lượng cho phòng khách. Bây giờ nghĩ kỹ lại, tôi hiểu rằng đó chỉ là vỏ bọc của doanh số mà tôi cần đạt chỉ tiêu. Anh bạn tôi đưa ra một phép so sánh mà tôi thấy thấm thía vô cùng: những món nội thất xa xỉ thì giống như một chiếc xe sang trọng, vừa lăn bánh khỏi đại lý là mất 20-30% giá trị ngay tức khắc, còn một bức tranh của họa sĩ có tên tuổi thì có thể giữ giá hoặc tăng dần. Tôi ngồi đó tự kiểm điểm lại chính mình: bao nhiêu lần tôi gật gù khi khách hỏi mua một món đồ để bàn chỉ vì họ thấy nó đẹp trong mắt? Trong đầu tôi giờ có một bảng nhỏ dùng để phân loại mỗi khi khuyên ai đó chi tiền: món nào thực chất là tài sản (nghệ thuật, đồ cổ có giá trị sưu tầm) và món nào chỉ là chi phí cho cái tôi. Không nói quá đâu, 80% những món nội thất cao cấp tôi từng bán ra nằm trong nhóm thứ hai đó.

Phòng khách bán trong ba ngày khiến tôi ngừng tin vào câu nói đồ nội thất là quà tặng

Tồi tệ nhất là chuyện mà chính tôi phải nếm trải: một bộ sofa nhập khẩu nguyên giá 900 triệu tôi đã phải bán chỉ trong ba ngày để xoay tiền trả nợ. Khách trả giá 350 triệu kèm điều kiện lấy ngay, và tôi gật đầu chẳng cần nghĩ ngợi nhiều vì phía ngân hàng đang giục giã từng ngày. Lúc nhìn chiếc xe tải chở bộ sofa đi khỏi, tôi chợt nhớ lại những lời cam kết của mình với hàng chục khách hàng trước đây về chuyện giá trị sẽ bền lâu của những món đồ họ mua. Tôi thấy mình như kẻ nói dối, dù hồi đó tôi tin thật vào những điều mình nói ra. Chính trải nghiệm đau đớn này dạy tôi một bài học: những món nội thất chỉ được gọi là ‘hàng cao cấp’ khi chúng còn nằm trong một tổng thể tài chính vững bền của người sở hữu. Còn khi bạn lâm vào cảnh thiếu tiền mặt nghiêm trọng, nó chỉ là lô hàng tồn kho phải thanh lý càng nhanh càng tốt. Tôi không có ý khuyên bạn để khuyên mọi người từ bỏ đam mê với không gian sống đẹp, nhưng tôi thật lòng mong bạn ngồi tính lại phần thanh khoản trong từng quyết định mua sắm. Hãy tự hỏi: nếu buộc phải bán trong ba ngày, món đồ ấy sẽ còn giữ được bao nhiêu phần trăm giá trị của nó? Lời giải đáp sẽ khiến bạn bất ngờ đấy.