Tháng trước tôi dốc 2 ngày ngồi thiết kế lại một căn bếp chỉ vẻn vẹn 9 mét vuông của một gia đình bốn người, giữa lúc tay tôi còn mải một căn biệt thự 500 mét vuông mà riêng phòng thờ đã to bằng căn bếp nọ. Cuối tuần vừa rồi, người mẹ ấy gửi tôi một bức ảnh: cả nhà bà ngồi quây quần ăn bữa tối ngay trên chiếc đảo bếp mà tôi từng gạt đi vì nghĩ khó để vừa bồn rửa vừa bếp nấu. Trong khi đó căn biệt thự to đùng vẫn đang dở dang vì chủ nhà lại muốn thêm một phòng tắm khác cho chàng thanh niên chưa lập gia đình. Tôi không kể ra để phán xét ai, mà để thấy một điều, Tôi mất 3 năm thiết kế nhà đẹp trên giấy để rồi hiểu rằng tổ ấm đẹp nhất lại chính là nơi mình đang sống trong nghề thiết kế nhà đẹp, thứ quyết định chưa chắc là độ rộng mà là việc họ có tìm được nhau trong không gian ấy không.

Căn bếp 9 mét vuông dạy tôi biết lắng nghe

Tôi từng tự hào về khả năng vẽ phối cảnh cho đến khi ngồi xuống với người mẹ 40 tuổi luôn thấy mình lạc lõng trong căn bếp hình chữ L. Tôi không mở đầu bằng câu màu sắc hay chất liệu mà gợi chuyện bằng việc chị để chai nước ở đâu, mỗi lần luộc rau chị dùng xoong nào, và tại sao chị cứ đứng quay lưng về phía cửa sổ. Chị bảo phải đứng vậy mới thấy con bé làm bài ở phòng khách. Những gì tôi được đào tạo chỉ rằng bếp phải cách cửa ra vào 1 mét, tủ lạnh không được đối diện bếp nấu. Nhưng thực tế nhà chị ấy chẳng theo khuôn mẫu nào: chồng chị có thói quen mở bung cửa bếp để tám với xóm giềng mỗi lần thấy bà con đi ngang. Tôi đã mô phỏng bốn phương án 3D chỉ nhằm tìm vị trí đặt tủ lạnh không che mất đường nhìn từ bếp ra chỗ con bé ngồi học. Chị chọn đúng bản vẽ tôi cho là không an toàn, nhưng nó là bản duy nhất chị cười khi nhìn thấy. Tôi giữ bài học đó suốt từ ấy: không bao giờ vẽ trước khi nghe đủ.

Khi thiết kế biệt thự lớn tôi lại sợ khoảng trống

Thiết kế nhà to cũng lắm nỗi khổ riêng. Gia đình kia có ba đời cùng chung sống trong biệt thự 500 mét. Cụ ông đòi phòng thờ nhìn ra hồ điều hòa cho thoáng, người cha lại muốn một quầy bar dài 5 mét ‘để tiếp bạn tây’, thằng cháu vừa tròn đôi mươi lại phải có phòng chiếu phim. Nghe tưởng chừng mọi người đều đã được lắng nghe nhưng thật ra tôi đang vẽ những căn phòng mỗi người một nơi. Đã có thời tôi hãnh diện về những hành lang dài 8 mét vì nghĩ nó làm nhà sang. Nhưng giờ nhìn lại những bức ảnh chụp nhà sau hoàn thiện tôi nhận ra những góc chết chỉ biết đặt đôn đá to đùng gia chủ đứng nhìn rồi cũng bỏ ngỏ. Suốt 14 năm làm nghề, tôi chứng kiến tối thiểu 12 nhà tậu biệt thự trên 400 mét nhưng ngày ngày họ chỉ quanh quẩn trong ba phòng, số còn lại thì để dành tiếp khách cho oai. Tôi chợt thấy điều đó thật vô nghĩa. Càng vẽ nhà to tôi càng sợ những khoảng trống khổng lồ vì tôi biết thừa nơi đó sẽ chẳng có hơi ấm.

Thứ tôi gạch khỏi bản thiết kế khiến cả gia đình hạnh phúc

Với căn bếp 9 mét vuông kia, tôi gạch luôn cái phòng khách 25 mét vuông ra khỏi phương án. Nghĩ đi nghĩ lại, khách đến nhà thì cứ ngồi bếp cho ấm cúng. Thay vào đó là chiếc ghế dài sát tường bếp để mẹ có thể ngồi nhặt rau vừa xem tivi, hai đứa nhỏ thì học bài ngay tại mặt bàn đá granite. Tôi từng đọc được ở một gia đình Nhật rằng ‘khoảng trống gần bếp luôn đông người nhất’, nên tôi đặt một chiếc bàn thấp giữa bếp nấu và cửa sổ, chứ không phải sofa, tôi đóng băng gỗ liền tường với nệm dày 60 cen-ti-mét. Khi nhận nhà được ít lâu, chị chủ nhà kể tôi nghe rằng cô con gái lớn nhà chị chẳng thiết vào phòng riêng bởi cứ chiều mẹ nấu cơm là bé bò ra ngồi kể chuyện trường. Chị nấu cơm mà không cần quay lại, con vẫn thì thầm đủ chuyện. Tôi nghe mà lòng chùng hẳn xuống. Bản thiết kế mà tôi cố tình chừa lại chỗ ngồi thay cho phòng khách rộng thì ra lại đem về tiếng cười cho cả gia đình họ mỗi ngày.

Người vẽ nhà hay nhất phải hiểu được sự trống trải của người ở

Khi tôi nhìn lại cả một chặng đường dài làm thiết kế, tôi thú nhận mình đã lầm lạc không ít. Lúc thiết kế biệt thự to, tôi từng tin hồ bơi trong nhà là nơi mọi người tìm đến nhau nhưng sự thật là người ta càng ít nói với nhau hơn giữa bối cảnh mênh mông đến lạnh lẽo. Có một cặp vợ chồng trẻ nhờ tôi thiết kế lại căn hộ nhỏ của họ năm năm chung sống mà họ bảo nhau là phòng khách chật nên ngại nói chuyện. Tôi gạt đi cái ý định tìm nhà rộng hơn của họ, mà họ chỉ cần biến một góc nhà thành nơi bắt buộc phải đối diện nhau. Chính kiến của tôi là nhà có đẹp mấy cũng không chữa lành sự trống trải nhưng nó có thể khiến người trong nhà thấy gần nhau là lẽ thường cũng như gian bếp vốn dĩ lúc nào cũng ấm áp. Riêng cái bếp 9 mét vuông và tấm hình chị chủ nhà nhắn tôi giữ nó làm hình nền điện thoại để tự nhắc rằng tấm bằng thạc sĩ kiến trúc kia bỗng nhiên có ý nghĩa khó tả. Tôi tự hỏi đã đến lúc mình thôi hỏi khách cần ngôi nhà rộng đến đâu mà nên hỏi họ buổi sáng tỉnh giấc mong nhìn thấy ai nhất. Với tôi lúc này, một tổ ấm đúng nghĩa đâu cần đo bằng đầu phòng hay số nhà vệ sinh, mà nằm ở việc buổi tối mọi người có chịu ngồi lại với nhau.